Για τη νέα τηλεόραση

 

Του Ανδρέα Αποστολίδη
Συγγραφέα, σκηνοθέτη

Για όσους ασχολούνταν με την αστυνομική λογοτεχνία και τον κινηματογράφο, η μεταφορά στην τηλεόραση αστυνομικών αφηγημάτων ή η συγγραφή πρωτότυπων σεναρίων θεωρείτο, λίγο άδικα, μια λειτουργία δευτέρας διαλογής, συμπλήρωμα βιοποριστικό για ταλαντούχους συγγραφείς ή χώρο λαμπρής δόξας για τους ατάλαντους ή τους άτυχους που θυμίζουν τον ταλαίπωρο σεναριογράφο Πατ Χόμπυ, ήρωα διηγημάτων του Σκοτ Φιτζέραλντ. Ο κύριος λόγος γι αυτό σχετίζονταν με το μέσον και τη λογική των τηλεοπτικών καναλιών εθνικής εμβέλειας: εξέπεμπαν για το μεγάλο κοινό, για την οικογένεια, προέβαλαν ιστορίες για το σπίτι: χαλάρωση, διασκέδαση, αναπαραγωγή των κυρίαρχων ιδεολογικών και θρησκευτικών σχημάτων της Δυτικής Κοινωνίας, βοήθεια στον ύπνο.

Η διάθεση για κριτική προσέγγιση της τηλεοπτικής μυθοπλασίας υπονομεύονταν από την αντίληψη της τηλεόρασης ως μέσου που εκπέμπει διαρκώς και σχηματίζει ένα ενιαίο σπονδυλωτό σύνολο με τη βοήθεια του ζάπινγκ (που ενώ προσφέρει την ευκαιρία στον οικιακό θεατή μιας εσωτερικής σκηνοθεσίας, μάλλον ενισχύει, παρά υπονομεύει την ενιαία αντίληψη του μέσου). Στην τηλεοπτική μυθοπλασία, όμως, υπάρχει μια πρώτη τομή, που εντοπίζεται πάλι συμβολικά στο 2000, το γραφικό, κατά τ’ άλλα, Μιλλένιουμ, μια ένδειξη ενηλικίωσης, που για τον ανυποψίαστο τηλεθεατή μπορεί να πέρασε αρχικά απαρατήρητη μέσα στην αδιάκοπη «ροή» του.

Η αλλαγή σχετίζεται, όπως πάντα, με το ίδιο το «μέσον» –εδώ με τις παραγωγικές σχέσεις, την διαδικασία παραγωγής του για να χρησιμοποιήσουμε μια κλασική έννοια. Η εμφάνιση της καλωδιακής και συνδρομητικής τηλεόρασης στην Αμερική άλλαξε τους όρους παραγωγής (συν τα ψηφιακά εφέ που έριξαν το κόστος παραγωγής και επέτρεψαν σταδιακά σκηνογραφίες κινηματογραφικού επιπέδου). Ένα ορισμένο κοινό πληρώνει εκ των προτέρων γνωρίζοντας περίπου το επίπεδο ενός προγράμματος υπό παραγωγή ή που θα παραχθεί για το γούστο του. Δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις διαφημίσεις ούτε από την κρατική χρηματοδότηση. Το μορφωτικό επίπεδο του «χρηματοδότη» είναι διαφορετικό και η επιτρεπόμενη θεματολογία απείρως μεγαλύτερη από αυτήν των πανεθνικής εμβέλειας καναλιών, ξεπερνώντας έντεχνα ένα πολύπλοκο σύστημα λογοκρισίας άμεσης ή έμμεσης με την μορφή κωδίκων δεοντολογίας που καθόρισε την αμερικανική τηλεόραση. Πίσω από αυτή την εξέλιξη αφανής συμπρωταγωνιστής ήταν ο σκεπτόμενος τηλεθεατής.

Η αλλαγή εκφράστηκε κυρίως στην παραγωγή ορισμένων αστυνομικών σειρών (λόγω της προνομιακής τους θέσης και σχέσης με το μεγάλο κοινό). Πρόκειται για ένα καινούργιο πεδίο καλλιτεχνικής έκφρασης για συγγραφείς και σκηνοθέτες που βασιζόταν στο στοιχείο της αφηγηματικής διάρκειας (της «σειράς») και στην ευκαιρία της δημιουργικής αξιοποίησής του. Ο Μάρτιν Σκορτσέζε λέει σχετικά: Αυτό που συμβαίνει στη τηλεόραση τα τελευταία δέκα χρόνια, ήταν αυτό που ελπίζαμε από τη δεκαετία του 1960, όταν άρχισαν να γυρίζονται ταινίες για την τηλεόραση. Δεν συνέβη όμως ούτε τη δεκαετία του 70, ούτε το 80 ούτε το 90. Πρωτοπόρος σε αυτό υπήρχε η ΗΒΟ. Ήθελα πολύ να ανακατευτώ, γιατί η μεγάλη χρονική περίοδος της αφήγησης σου δίνει την δυνατότητα να αναπτύξεις τους χαρακτήρες και την πλοκή. Είναι μια νέα ευκαιρία να διηγείσαι ιστορίες, πολύ διαφορετική από την τηλεόραση που ξέραμε.

Θέματα όπως ο θάνατος και η υπαρξιακή κρίση, η θέση της γυναίκας μέσα στην αφήγηση, η κρατική διαφθορά, οι ταξικές και φυλετικές διακρίσεις, η ομοφυλοφιλία, η διακίνηση των ναρκωτικών, ο αμοραλισμός του κόσμου της πολιτικής, μπορεί να έκαναν ένα πέρασμα στην μικρή οθόνη –αλλά δεν μπορούσαν να βρίσκονται στον κορμό μιας σειράς (ακόμα και «αστυνομικής») στην «οικογενειακή» τηλεόραση.

Η παραπάνω διαδικασία αποτελείται από μια αλυσίδα παραγωγών και προγραμμάτων που ξεκινάει παράλληλα στην Αγγλία και τις ΗΠΑ. Στο μεταξύ ένας καινούργιος παράγοντας επιτάχυνε τις εξελίξεις: η διαδικτυακή απόκτηση των σειρών, κυρίως από ένα νεανικό κοινό, νόμιμα ή παράνομα, έχει βάλει τις βάσεις να παρακαμφθεί η τηλεόραση ως «ροή» και να χρησιμοποιηθεί η τηλεοπτική συσκευή κυρίως ως «μέσον» προβολής τους.

Μπορούμε να κάνουμε μια απαρίθμηση των πιο σημαντικών σειρών που άλλαξαν την ιστορία της τηλεόρασης μετά το 2000. Η αρχή έγινε με τους Sopranos στις ΗΠΑ και το Prime Suspect στην Αγγλία. Ακολούθησε το Wire που μαζί με το Breaking Bad έγιναν σύμβολα της νέας τηλεόρασης. Deadwood, Treme, Mad Men και House of Cards είναι οι επόμενες εμβληματικές σειρές. Στις καθαρά «αστυνομικές» περιπέτειες το Fargo, το Killing (Δανέζικο και Αμερικάνικο), το True Detective, τo Better Call Saul και το Homeland συνεχίζουν την καινούργια παράδοση.[*]

[*]Για μια αναλυτική παρουσίαση αυτών των σειρών βλ. Το μαύρο καρέ –οι αστυνομικές σειρές και η τηλεοπτική άνοιξη μετά το 2000, Α.Α. εκδ. Άγρα, 2015

Πρώτη δημοσίευση: Περιοδικό The Art of Crime/2


 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s